Rok liturgiczny w kościele katolickim – symbole i kolory

Rok liturgiczny w kościele katolickim – symbole i kolory

W ciągu trwania roku kalendarzowego w kościele katolickim przeżywany jest rok liturgiczny, zwany także rokiem kościelnym bądź Rokiem Pańskim (Anno Domini). W tym czasie Kościół wspomina życie Jezusa Chrystusa od momentu Tajemnicy Wcielenia, poprzez Narodzenie, Działalność, Mękę i Śmierć, Zmartwychwstanie oraz oczekiwanie na Jego ponowne przyjście na końcu czasów. Podczas trwania roku kościelnego wspominamy również Najświętszą Maryję Pannę, która zajmuje niezrównane miejsce w Bożym planie odkupienia.

Poza osobą Jezusa i Jego Matką Kościół zobowiązuje się również do wspomnień świętych: kobiet, mężczyzn, zakonników i zakonnic, a także wielu innych, którzy swoim życiem i czynami wyznawali wiarę w Jezusa Chrystusa.

Układ roku liturgicznego

Rok liturgiczny rozpoczyna się I Nieszporami w I Niedzielę Adwentu natomiast kończy

się I Nieszporami w Uroczystość Narodzenia Pańskiego. Okres ten trwa 4 niedziele.

W tym czasie wierni wsłuchując się w Słowo Boże z radością przygotowują się na narodzenie Jezusa Chrystusa. Po nim następuje okres Bożego Narodzenia, który trwa do Niedzieli Chrztu Pańskiego. Ze względu na tradycję można przedłużyć go do Uroczystości Matki Bożej Gromnicznej (2 lutego).

W trakcie tego okresu obchodzone są święta między innymi święto św. Szczepana czy święto św. Młodzianków. Po zakończeniu okresu Narodzenia Pańskiego następuje okres zwykły tzw. I, który trwa do Środy Popielcowej. Wraz z Środą Popielcową nadchodzi czas Wielkiego Postu. Trwa on 40 dni – do Mszy Wieczerzy Pańskiej sprawowanej w Wielki Czwartek.

Wtedy rozpoczyna się Święte Triduum Paschalne, które trwa do Niedzieli Zmartwychwstania włącznie. Podczas sprawowania liturgii księża nie udzielają błogosławieństwa. Jest to czas, w którym wierni przybliżają się do Chrystusa – jego opuszczenia, męki, cierpienia i śmierci aż w końcu powstania z martwych.

Po zakończeniu Świętego Triduum Paschalnego nadchodzi okres wielkanocny. Rozpoczyna się on od liturgii Wigilii Paschalnej i trwa do Uroczystości Zesłania Ducha Świętego.

Następnie nadchodzi okres zwykły tzw. II, który trwa kolejno do I Niedzieli Adwentu.

Ranga obchodów liturgicznych

Niedziele i uroczystości

Są najważniejszymi obchodami liturgicznymi, każdy chrześcijanin jest zobowiązany do uczestniczenia w coniedzielnej Mszy Świętej, w której upamiętnia się męka, śmierć i powstanie z martwych Pana Jezusa.

Święta

Mniej ważne niż niedziele i uroczystości. Dzielimy je na Święta Pańskie, Maryjne i ku czci świętych.

Wspomnienia

Wyróżniamy wspomnienia obowiązkowe, czyli takie, których nie można pominąć w liturgii oraz dowolne, takie które można opuścić.

Dni powszednie

Dni w ciągu tygodnia z wyjątkiem niedzieli, w których odprawiana jest Msza Święta.

Symbole Roku Pańskiego

Adwent

W Chrześcijaństwie w okresie Adwentu wyjątkowo podziwiana jest Maryja, która odpowiedziała na wezwanie Boga. Ku jej czci przed świtem lub o zmroku sprawowane są roraty na znak, że przed narodzeniem Jezusa na świecie panowała ciemność grzechu. Na Mszę Świętą roratnią przychodzą dzieci, które mogą zapalić świece, lampiony na znak nadchodzącego Chrystusa jako światłości.

Symbolem Adwentu jest także specjalna świeca – roratnia. Jest ona dodatkową świecą symbolizującą Maryję, która zgodziła się przynieść ludziom światłość – Chrystusa. Świeca ta charakteryzuje się niebieską kokardą, która oznacza Niepokalane Poczęcie.

W kościołach umieszcza się ją obok ołtarza.

Okres Narodzenia Pańskiego

Według Kościoła jest to jedno z najważniejszych świąt, ponieważ upamiętnia ono narodziny Pana Jezusa. Jednym z najpiękniejszych symboli okresu Narodzenia Pańskiego jest żłóbek – a co za tym idzie szopka pojawiająca się w tym okresie w każdym kościele. Przypomina ona wiernym o cudzie narodzin Jezusa, który przyszedł na świat w stajence betlejemskiej.

Kolejnym symbolem jest drzewko choinkowe. Według dawnych wierzeń ma ono na celu ukazać nam Adama, który przyszedł pod postacią Jezusa aby zbawić swój lud.

Następnym symbolem jest opłatek, którym dzielimy się podczas wieczerzy wigilijnej. Tradycja ta jest zachowana w kościele od pokoleń. Dzielenie się opłatkiem oznacza wyzbycie się gniewu, nienawiści, trwanie razem we wspólnocie, miłości z bliźnim – jak naucza nas sam Jezus.

Okres zwykły

Okres zwykły jest jednym z najdłuższych okresów liturgicznych. Dzieli się na dwie części. Łącznie trwa on 33 lub 34 niedziele. Ukazuje nam on pełnię dzieł Jezusa, a nie tylko wybrany fragment jak ma to miejsce w innych okresach roku liturgicznego. Co najważniejsze- rozdziela także Narodzenie Jezusa od jego śmierci. W ciągu tego okresu również obchodzone są ważne święta i uroczystości.

Wielki Post

To czas pokuty i nawrócenia, który przygotowuje chrześcijan do owocnego przeżycia świąt Zmartwychwstania. Kapłani posypują głowy wiernych popiołem na znak marności życia, przemijania a także spotkania człowieka z Bogiem. Symbolizuje to pokutę i pokorę. Podczas Mszy Świętych nie śpiewa się hymnu “Chwała na wysokości” i “Alleluja“. Trzema podstawowymi uczynkami Wielkiego Postu są: modlitwa, post i jałmużna.

Podczas Wielkiego Postu sprawowana jest w piątek – Droga Krzyżowa a w niedzielę- Gorzkie Żale.

Ornaty liturgiczne w Wielkim Poście są koloru fioletowego lub różowego. Kolor fioletowy stosowany jest w zastępstwie za zakładane niegdyś szaty w kolorze czarnym. Oprócz żałoby i pokuty symbolizuje skruchę, pokutę, pokorę, umartwianie, nastrój oczekiwania wypełniony modlitwą. Różowa barwa szat natomiast symbolizuje radość przerywającą dyscyplinę pokutną. Symbolizuje wesoły czas oczekiwania na Narodziny Jezusa Chrystusa lub Zmartwychwstanie.

Ornaty liturgiczne

Triduum Paschalne

Święte Triduum Paschalne upamiętnia czas męki, śmierci oraz Zmartwychwstania Chrystusa. Składa się z Wielkiego Czwartku, Wielkiego Piątku, Wielkiej Soboty i Niedzieli. Te dni stanowią jeden wspólny obchód. Podczas liturgii wiernym przybliżane są najważniejsze wydarzenia z życia Chrystusa i ludzkości. Symbolem Świętego Triduum jest krzyż, którym sam Jezus dźwigał by oczyścić człowieka z grzechu.

W Wielki Czwartek urzeczywistniana jest Ostatnia Wieczerza, którą wraz z uczniami spożył Jezus, dlatego dla chrześcijan niezwykle ważna jest Komunia Święta. W tym dniu Najświętszy Sakrament zostaje przeniesiony do ciemnicy zaś w Wielki Piątek – do Grobu Bożego. Kolejnym z symboli są milczące dzwony, które rozbrzmiewają dopiero w Wielką Sobotę, a także woda i ogień, która poświęcona zostaje przez kapłana.

Okres Wielkanocny

Czas ten chrześcijanie obchodzą z wielką radością. Osiem pierwszych dni po Wielkanocy nazywane jest Oktawą Wielkanocy. Symbolem Okresu Wielkanocnego jest krzyż przepasany czerwoną stułą, świeca- paschał oraz figura Zmartwychwstałego Jezusa umieszczona przy ołtarzu.

Kolory szat w roku liturgicznym

Podczas trwania roku liturgicznego w Chrześcijaństwie, kapłani zakładają szaty w różnych kolorach. Ich barwa uzależniona jest od konkretnego okresu liturgicznego, wydarzenia lub święta. Oto opis znaczenia poszczególnych kolorów szat i ich znaczenie:

Białe

Szat koloru białego używa się w okresie Bożego Narodzenia, Zmartwychwstania, we wspomnienia Chrystusa (gdy nie dotyczą Jego męki), w święta Najświętszej Maryi Panny, w święta Aniołów, świętych (nie męczenników), św. Jana Chrzciciela, Jana Ewangelisty, Nawrócenia św. Piotra

Zielone

Szat koloru zielonego używa się w czasie trwania okresu zwykłego.

Czerwone

Szat koloru czerwonego używa się w Niedzielę Palmową, Wielki Piątek, w Niedzielę Zesłania Ducha Świętego, w święta Apostołów oraz Męczenników.

Fioletowe

Szat koloru fioletowego używa się w okresie Adwentu i Wielkiego Postu oraz w czasie sprawowania Mszy Świętej za zmarłych.

Czarne

Szaty koloru czarnego używane są w czasie Mszy Świętej pogrzebowej.

Złote

Szaty koloru złotego używane są w czasie ważnych Mszy Świętych czy celebracji. Zastępują inne kolory liturgiczne.

Różowe

Szaty koloru różowego używane są w Trzecią Niedzielę Adwentu i czwartą niedzielę Wielkiego Postu.

Niebieskie

Szaty koloru niebieskiego używane są w święta Maryjne.

Podsumowanie

Kościół katolicki jest założony przez Chrystusa. W nim żyje oraz wypełnia swoje posłannictwo. W trakcie jednego roku przekazywana jest cała historia Jego życia spisana na kartach Ewangelii, która przybliża każdego chrześcijanina do Boga. Po kolei odsłaniane jest całe Misterium Jezusa Chrystusa od narodzin aż do śmierci i Zmartwychwstania.